Kiểm nghiệm hàng hóa – Bước không thể bỏ qua trước khi đưa sản phẩm ra thị trường

Mỗi ngày hàng triệu sản phẩm lưu thông trên thị trường Việt Nam – từ thực phẩm, thuốc, mỹ phẩm đến nông sản, vật liệu xây dựng và hàng tiêu dùng. Để bảo vệ người tiêu dùng và đảm bảo sự công bằng trong cạnh tranh, kiểm nghiệm hàng hóa đóng vai trò như "người gác cổng" kiểm soát chất lượng trước khi sản phẩm đến tay người dùng cuối.

1. Kiểm nghiệm là gì? Phân biệt với thử nghiệm

Trong tiếng Việt, kiểm nghiệm và thử nghiệm đôi khi được dùng thay thế nhau, nhưng trong ngữ cảnh pháp lý và kỹ thuật, hai thuật ngữ này có sắc thái khác biệt:

• Thử nghiệm (Testing): Xác định đặc tính kỹ thuật của sản phẩm theo phương pháp đo lường, thí nghiệm. Thường mang tính kỹ thuật thuần túy
• Kiểm nghiệm: Bao hàm cả việc thử nghiệm và đánh giá kết quả so với tiêu chuẩn/quy chuẩn để xác nhận sự phù hợp. Thường dùng trong lĩnh vực thực phẩm, dược phẩm, y tế

Trong thực tế, kiểm nghiệm hàng hóa được hiểu là hoạt động kiểm tra, phân tích, đánh giá tổng thể chất lượng hàng hóa theo các chỉ tiêu kỹ thuật đã được quy định trong tiêu chuẩn hoặc quy chuẩn kỹ thuật.

2. Tầm quan trọng pháp lý của kiểm nghiệm hàng hóa

Kiểm nghiệm hàng hóa không chỉ là nhu cầu tự nguyện mà còn là nghĩa vụ pháp lý trong nhiều trường hợp:

• Kiểm soát chất lượng nhà nước: Cơ quan quản lý (Cục An toàn thực phẩm, Chi cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng...) định kỳ lấy mẫu kiểm nghiệm trên thị trường. Doanh nghiệp không tuân thủ có thể bị xử phạt hành chính và thu hồi sản phẩm
• Trước khi công bố sản phẩm: Thực phẩm, mỹ phẩm, thực phẩm chức năng phải qua kiểm nghiệm tại phòng được chỉ định trước khi đăng ký công bố hợp quy/hợp chuẩn
• Kiểm tra hàng hóa nhập khẩu: Nhiều mặt hàng nhập khẩu phải qua kiểm nghiệm tại cửa khẩu trước khi thông quan
• Yêu cầu của đối tác và khách hàng: Siêu thị, nhà phân phối lớn thường yêu cầu kết quả kiểm nghiệm định kỳ từ nhà cung cấp

3. Các lĩnh vực kiểm nghiệm phổ biến

Kiểm nghiệm thực phẩm và nông sản

Đây là lĩnh vực kiểm nghiệm được thực hiện nhiều nhất tại Việt Nam, bao gồm:

• Vi sinh vật: Tổng số vi khuẩn hiếu khí, Salmonella, E.coli, Coliform, Listeria, Staphylococcus aureus
• Dư lượng thuốc BVTV: Nhóm lân hữu cơ, pyrethroid, carbamate, neonicotinoid
• Kim loại nặng: Pb, Cd, As, Hg, Cu, Zn
• Phụ gia thực phẩm: Chất bảo quản, chất màu, chất tạo ngọt nhân tạo
• Độc tố nấm mốc (Mycotoxin): Aflatoxin B1, Ochratoxin, Fumonisin
• Kháng sinh tồn dư: Trong thủy sản và sản phẩm chăn nuôi

Kiểm nghiệm thức ăn chăn nuôi và thủy sản

Quan trọng với doanh nghiệp áp dụng VietGAP chăn nuôi và VietGAP thủy sản, kiểm nghiệm đảm bảo thức ăn không chứa chất cấm (salbutamol, ractopamine, clenbuterol) và đáp ứng chỉ tiêu dinh dưỡng theo QCVN.

Kiểm nghiệm dược phẩm

Thuốc phải qua kiểm nghiệm nghiêm ngặt về hàm lượng hoạt chất, độ tinh khiết, vô trùng và ổn định theo Dược điển Việt Nam (DĐVN) hoặc Dược điển quốc tế (BP, USP, EP).

Kiểm nghiệm mỹ phẩm

Kiểm tra thành phần, an toàn vi sinh, kim loại nặng cấm (Pb, Hg, As) và các chất cấm theo danh mục EU Cosmetic Regulation 1223/2009 và ASEAN Cosmetic Directive.

4. Quy trình kiểm nghiệm hàng hóa

1. Xác định mục tiêu kiểm nghiệm: Kiểm nghiệm để công bố? Kiểm tra định kỳ? Xuất khẩu? Kiểm soát nguyên liệu đầu vào?
2. Xác định chỉ tiêu và tiêu chuẩn: Căn cứ theo QCVN/TCVN áp dụng, yêu cầu thị trường và yêu cầu của khách hàng
3. Lựa chọn đơn vị kiểm nghiệm: Phòng kiểm nghiệm được công nhận VILAS, được Bộ Y tế/Bộ NN&PTNT chỉ định phù hợp với từng loại sản phẩm
4. Lấy mẫu đúng kỹ thuật: Mẫu phải đại diện, được bảo quản và vận chuyển theo điều kiện quy định. Mẫu lấy sai có thể làm vô hiệu kết quả
5. Tiến hành kiểm nghiệm: Theo phương pháp tiêu chuẩn, với thiết bị được hiệu chuẩn
6. Nhận và phân tích kết quả: So sánh với giới hạn quy định, xác nhận sự phù hợp hoặc cần khắc phục
7. Hành động tiếp theo: Đạt yêu cầu → tiến hành công bố/lưu thông. Không đạt → điều tra nguyên nhân, khắc phục và kiểm nghiệm lại

5. Lựa chọn đơn vị kiểm nghiệm uy tín

Không phải phòng kiểm nghiệm nào cũng có năng lực và tư cách pháp lý để thực hiện kiểm nghiệm phục vụ mục đích pháp lý. Khi chọn đơn vị kiểm nghiệm, doanh nghiệp cần lưu ý:

• Phòng kiểm nghiệm có chứng nhận VILAS (số hiệu VILAS) cho phương pháp và chỉ tiêu cần kiểm
• Được chỉ định bởi cơ quan quản lý (Bộ Y tế, Bộ NN&PTNT, Bộ KH&CN) nếu phục vụ mục đích quản lý nhà nước
• Có đủ thiết bị và nhân lực cho loại mẫu cụ thể
• Thời gian trả kết quả phù hợp với yêu cầu tiến độ
• Mức phí kiểm nghiệm hợp lý và minh bạch

6. Kiểm nghiệm trong chứng nhận VietGAP

Đối với doanh nghiệp, hộ nuôi trồng áp dụng VietGAP thủy sản và VietGAP chăn nuôi, kiểm nghiệm là bước bắt buộc trong quy trình chứng nhận:

• Kiểm nghiệm chất lượng nước ao/hồ nuôi (VietGAP thủy sản)
• Kiểm nghiệm dư lượng kháng sinh và chất cấm trong sản phẩm
• Kiểm nghiệm thức ăn chăn nuôi, thức ăn thủy sản
• Kết quả kiểm nghiệm đạt yêu cầu là điều kiện để cấp và duy trì chứng nhận VietGAP

NBH hỗ trợ tư vấn toàn diện về kiểm nghiệm hàng hóa: xác định chỉ tiêu, kết nối phòng kiểm nghiệm VILAS và hỗ trợ quy trình công bố chất lượng sản phẩm. Liên hệ ngay: 0933 258 248.