ISO 14064 là gì? Kiểm kê khí nhà kính – Bước đi bắt buộc trên con đường Net Zero

Năm 2021, Việt Nam cam kết đạt Net Zero vào năm 2050 tại COP26 Glasgow. Từ đó, hàng loạt doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng toàn cầu bắt đầu nhận được yêu cầu từ đối tác nước ngoài: "Cung cấp báo cáo kiểm kê khí nhà kính của bạn". Đây chính là lý do ISO 14064 đang trở thành tiêu chuẩn mà mọi doanh nghiệp xuất khẩu cần biết.

1. ISO 14064 là gì?

ISO 14064 là bộ tiêu chuẩn quốc tế về kiểm kê, báo cáo và thẩm tra khí nhà kính (Greenhouse Gas – GHG), do Tổ chức ISO ban hành. Bộ tiêu chuẩn này gồm 3 phần:

• ISO 14064-1:2018: Quy định nguyên tắc và yêu cầu kiểm kê GHG cấp độ tổ chức (doanh nghiệp)
• ISO 14064-2:2019: Quy định yêu cầu kiểm kê GHG cấp độ dự án (dự án giảm phát thải hoặc tăng hấp thụ)
• ISO 14064-3:2019: Yêu cầu thẩm tra (verification) báo cáo kiểm kê GHG bởi bên thứ ba

Các khí nhà kính được kiểm kê theo ISO 14064 bao gồm: CO₂ (carbon dioxide), CH₄ (methane), N₂O (nitrous oxide), HFCs, PFCs, SF₆ và NF₃ – đây là 7 loại khí được quy định trong Nghị định thư Kyoto và Thỏa thuận Paris.

2. Tại sao doanh nghiệp Việt Nam cần ISO 14064?

• Yêu cầu từ chuỗi cung ứng: Các tập đoàn đa quốc gia (Nike, Apple, H&M, IKEA, Samsung) đang yêu cầu nhà cung cấp công bố dữ liệu phát thải GHG theo Scope 1, 2 và 3
• Cơ chế CBAM của EU: Từ 2026, EU áp thuế carbon (Carbon Border Adjustment Mechanism – CBAM) với hàng nhập khẩu từ ngoài EU thuộc các ngành sắt thép, xi măng, nhôm, phân bón và điện. Doanh nghiệp xuất khẩu sang EU cần dữ liệu GHG chính xác
• Tín chỉ carbon (Carbon Credits): Doanh nghiệp giảm được phát thải so với cơ sở có thể tạo ra tín chỉ carbon bán trên thị trường carbon
• Báo cáo ESG: Các nhà đầu tư, tổ chức tín dụng quốc tế ngày càng yêu cầu báo cáo ESG có dữ liệu GHG được kiểm kê theo ISO 14064
• Quy định trong nước: Nghị định 06/2022/NĐ-CP quy định doanh nghiệp phát thải lớn phải kiểm kê GHG hàng năm từ 2024

3. Kiểm kê khí nhà kính theo ISO 14064 – Phân loại Scope

ISO 14064-1 phân loại phát thải GHG thành 3 nhóm (Scope):

• Scope 1 – Phát thải trực tiếp: Từ các nguồn mà doanh nghiệp sở hữu hoặc kiểm soát (đốt nhiên liệu trong lò, động cơ, quá trình sản xuất, xe công ty)
• Scope 2 – Phát thải gián tiếp từ năng lượng: Từ điện, hơi nước, nhiệt mua từ bên ngoài
• Scope 3 – Phát thải gián tiếp khác: Từ chuỗi cung ứng, vận chuyển nguyên liệu, di chuyển của nhân viên, xử lý chất thải, sử dụng sản phẩm và cuối vòng đời sản phẩm

4. Quy trình kiểm kê khí nhà kính theo ISO 14064

1. Xác định ranh giới tổ chức và ranh giới hoạt động: Phạm vi nhà máy, hoạt động sản xuất nào được đưa vào kiểm kê
2. Xác định nguồn phát thải và loại khí: Danh mục đầy đủ các nguồn Scope 1, 2, 3
3. Thu thập dữ liệu hoạt động: Lượng nhiên liệu đốt, điện tiêu thụ, nguyên liệu đầu vào...
4. Tính toán phát thải: Sử dụng hệ số phát thải (emission factors) từ IPCC, Bộ TN&MT Việt Nam
5. Lập báo cáo kiểm kê GHG: Theo mẫu ISO 14064-1, đơn vị tCO₂e (tấn CO₂ tương đương)
6. Thẩm tra bởi bên thứ ba (nếu cần): Theo ISO 14064-3, thực hiện bởi tổ chức được công nhận

5. Con đường từ ISO 14064 đến Net Zero

ISO 14064 là bước đầu tiên trong hành trình Net Zero:

• Bước 1: Kiểm kê GHG theo ISO 14064 → biết mình đang thải bao nhiêu
• Bước 2: Đặt mục tiêu giảm phát thải → khoa học (Science Based Targets – SBTi)
• Bước 3: Triển khai các biện pháp giảm phát thải (năng lượng tái tạo, hiệu quả năng lượng...)
• Bước 4: Bù đắp phần còn lại bằng tín chỉ carbon chất lượng cao
• Bước 5: Đạt Net Zero và duy trì báo cáo hàng năm

NBH hỗ trợ tư vấn kiểm kê khí nhà kính theo ISO 14064, xây dựng lộ trình Net Zero và chuẩn bị báo cáo ESG cho doanh nghiệp. Liên hệ: 0933 258 248.